Toplumsal yaşam içersinde bireyin bireyle ve bireyin toplumla ilişkilerini düzenleyen, yasa olarak adlandırdığımız yazılı kurallar dışında, bir takım sosyal kurallar da vardır. Bu sosyal kurallar belli görevleri üstlenerek, toplumsal işleyişin kolaylaşmasına ve sağlıklı bir şekilde sürdürülmesine yardımcı olurlar. Kısaca Töre kavramı içersinde anlamlandırılan, toplumsal ve günlük yaşamı düzenleyen, ondan çıkardığımız anlamı denetleyen bu kurallardan biriside gelenektir.

Anadolu’da, sosyal dayanışmayı, kaynaşmayı, birlikteliği sağlayan birçok grup, örgüt vardır. Bunların adları yörelerine göre değişik de olsa işleyişleri ve işlevleri birbirine çok benzer. Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde, Sohbet, Sopet, Fırıttım, Muhabbet, Gezek, Sıra, Perde, Erfane, Arfane, Birikme, oturak, Oturmah, Cümbüş, Kef, Keyif, Oda teşkilatı ve Yaren. Dursunbey’de de Barana ya da Sohbet adlarıyla bilinen bu grupların yönetim şekilleri de birbirine benzer.

Sizlere, Dursunbey’imizin önemli simalarından rahmetli Hayati Meriç’in “Uzun yıllar Dursunbey’de polis teşkilatı kurulmamıştı. Bunun nedeni de Barana adetleridir” diyerek önemini vurguladığı, Dursunbey’e özgü, yakın yıllara kadar süren bir gelenekten, adeta sivil toplum örgütü olarak adlandırabileceğimiz “Barana sohbetleri” hakkında kısa bir bilgi vereceğim.

Dursunbey’ de yapılan barana sohbetleri ile ahilerin teşkilatı arasındaki benzerlikler, ulusal göreneklerin halkın ruhunda ne kadar derin ve silinmez izler bıraktığını gösteren folklor varlıklarındandır. Bu benzerlik de Dursunbey Baranası’ nın eski Türk geleneklerinin devamı olduğunu göstermektedir.

İnsanların dayanışma, yardımlaşma, eğlenme, hoşça vakit geçirme gibi amaçlarla bir araya geldiği sohbet toplantılarının yapıldığı yere KONAK denir. 16 ila 22 kişiden oluşan guruba da BARANA denmekte olup, Baranalar kurucularının veya Barana’ yı oluşturan kişilerin kendi aralarında seçtikleri isimle anılırlar. Ve her Barananın bir sembolü olur. “Civan Baranası sembolü Defne yaprağı” gibi;

Bu güne kadar Barana hakkında bilimsel bir araştırma yapılmadığından tarihçesi hakkında yazılı bir bilgi yoktur ancak babalarımızdan ve dedelerimizden yani yetiştiğimiz eski nesilden aldığımız bilgilere göre 200 yıldır barana sohbetleri yapılmakta iken televizyonun gelişip yaygınlaşmasıyla artık son 30 yıldır barana sohbetleri yapılmamaktadır.

Barana sohbetlerinde üç yönetici bulunur. Baranabaşı, Baranabaşı yardımcısı ve Barana Çavuşu. Barananın tüm sorumluluğu, yönetimi, başarısı ve başarısızlığı bir dönem boyunca bu üç kişiye aittir. Grup üyelerinin yaşamı bir anlamda denetim altına alınır.

Toplumca sevilen, sayılan, sözü geçen, ahlaklı, bir ölçüde varlıklı otoriter kişiler barana kuracaklarını etrafa yayacakları gibi başkaları tarafından da kendilerine teklif gelebilir. Böyle birisinin önderliğinde kurulacak barana’nın sağlıklı işleyeceği düşünüldüğü için onun etrafında toplanırlar. Kanlı Pilav denilen ilk toplantıda onu baranabaşı olarak seçerler. Barana başı deneyimli, genellikle yaşlı, tarafsız, birleştirici olmalı sağlıklı karar verebilmelidir. Kararları tartışılmaz, liderliğine inanılır, güvenilir. Suç işleyen ona bildirilir. Yargılamayı o yönetir. Verilen cezayı o açıklar. Toplanma ve dağılma kararını o verir. Dedikleri yasa gibi kabul edilir. Kendisine saygıda kusur edilmez.

Onun olmadığı zamanlarda barana’nın yönetimini üstlenen Baranabaşı yardımcısı seçilir. Yardımcı, Barana başı ve Barana ahbapları arasında köprü görevi görür. Barana başından daha gençtir. Büyüklerin sevdiği küçüklerin saydığı ve sözü dinlenir birisidir. Barana ahbaplarının sorunlarını çözmeye çalışır. Kendisini aşan konuları barana başına iletir. Ondan yardım ister.

Barana ya da sohbet çavuşu, bir anlamda barana başı ile yardımcısının eli ayağı gözü kulağıdır. Çavuşun en önemli görevi sohbetler dışında da Barana Ahbapları’nı izlemesi davranışlarını gözlemlemesidir. Bir nevi İnzibattır.

Barana’ya girenler yani barana ahbapları barana içinde ve toplum içine hareketlerine, konuşmalarına ve sorumluluklarına dikkat etmeleri gerekir. Kendi baranalarının saygınlığına gölge düşürmemelidir. Böyle davranışlar görüldüğü zaman çavuşa haber verilir. Çavuş o kişiyi uyarır veya konuyu baranabaşına ileterek yargılanmasını sağlar.

Genel ilkelerin konulduğu ve yöneticilerin seçildiği ilk toplantıya KANLI PİLAV adı verilir. Barana’ya katılanlar birbirlerine karşı doğruluk dürüstlük, kardeşlik duygularını ifade etmek için parmaklarından akıttıkları kana buladıkları pilavı yiyerek “Kan kardeşi” olduklarını ifade ederler.

Bundan sonra her hafta toplantı yapılır. Yatsı namazından sonra, önceden kararlaştırılan yerde toplanarak dümbek def ve zilli maşa eşliğinde hep birlikte “Sabahtan kavuştum ben bir güzele” karşılaması söylenerek sohbet evine gidilir. Ev sahibi herkesle selamlaşır hal hatır sorar. Kısa bir sohbetten sonra baranabaşı’nın işaretiyle müzik başlar oyunlar oynanır, eğlenilir. Barana sohbetinde bir gecede sadece birer defa söylenen üç türkü vardır. Bunlar, ilk olarak “Sabahtan Kavuştum ben bir güzele” karşılaması, “Eminemin çam dibinde sesi var” ve son türkü olarak “Sohbet övgüsü” türküleridir. Bunların dışındaki türkü ve oyunlar birkaç defa da oynanıp söylenebilir.

Gece yarısı yemek zamanıdır. Ahbaplara yetecek miktarda yer sofrası kurulur. Barananın geleneksel yemekleri çorba, yufka tiriti, etli pilav, hoşaf saraylı tatlısı yenir. Yemekten sonra dua edilir, sofradan kalkılır.

Yemekten sonra baranabaşı yardımcısına ve çavuşa danışarak bir sonraki sohbetin kime verileceğine karar verir. Sohbetin kime verileceği kararlaştırıldıktan sonra baranabaşının işaretiyle “sohbet övme” türküsü çalmaya başlar. Türkü içinde ev sahibine güzel sözler söylenerek bir anlamda teşekkür edilir. Daha sonra kadem ola sözü ile sohbetin verildiği kişi söylenir. Son olarak sohbet övgüsü söylendikten sonra sohbet sona erer hep birlikte evlere dağılırlar.

Barana sadece eğlence amacıyla kurulmaz. Dikkatle bakıldığında, çeşitli görev ve sorumluluklar üstlendiği görülmektedir.

Bunları ana başlıkları ile söyle sıralayabiliriz.

1- Barana bir yardımlaşma ve dayanışma örgütü olduğu gibi eğitim kurumu niteliğini taşımaktadır. 2- Barana sadece topluluk içi disiplini sağlama değil, toplumsal yaşamda da disiplini sağlar. 3- Çok sağlıklı işleyen otokontrol mekanizması ile denetim sağlar. 4- Sevgiyi Saygıyı öğretir. 5- Barana’da yargılama halk hukukunun en somut örneğidir. 6- Barana’da öğretilen kuralların ne derecede yerine getirildiği kontrol edilir. Kazanılan ahlaki davranışların toplum içersinde de devam etmesi sağlanır. 7- Kan kardeşi olmakla sanal akrabalık oluşur. 8- Sır saklama öğretilmektedir. 9- Beraber hareket etme ve organize olmayı öğretir.

Sonuç olarak yıllarca süregelen ve 30 yıldan beri yapılmayan Dursunbey Barana sohbetlerinin geçmişi Ahi teşkilatına dayandığı söylenebilir. Bu da en az 1000 yıllık geçmişi olduğunu kanıtlamaktadır.

Kitle iletişim araçlarının olmadığı, insanların dışarıyla pek fazla bağlantı kuramadığı yıllarda Barana sohbetleri hem bir eğlence ortamı hazırlamış, hem de bir eğitim kurumu, sosyal yardımlaşma ve dayanışma örgütü olarak içinde yaşadığı topluma katkıda bulunmuş ve bir anlamda toplumsal işleyişin denetimini yapmıştır.

Bizler DURSUNBEY FOLKLOR ARAŞTIRMA EĞİTİM VE TURİZM DERNEĞİ olarak derneğimiz faaliyetleri içersinde, Barana geleneğini canlandırmak ve yeni nesillere taşıyarak toplumsal görevlerimizi yerine getirme çabasındayız.